ศึกษาดูงาน
การทัศนศึกษาดูงานของชาวบ้านจะแล เกิดขึ้นเนื่องเพราะ สมชาย จะสี หรือยะแส เยาวชนจากหมู่บ้านจะแล ที่เข้ามาทำงานใน มูลนิธิกระจกเงา สังกัดโครงการ พิพิธภัณฑ์ชาวเขาออนไลน์ (hilltribe.org) ที่ได้แลเห็นถึงความสำคัญของการพาชาวบ้านไปศึกษาดูงาน ซึ่งสถานที่ที่เราจะไปกันวันนี้คือ บ้านหล่อชา หมู่บ้านอาข่าที่ได้มีการจัดการท่องเที่ยวในหมู่บ้าน โดยการสนับสนุนจากสมาคมพัฒนาประชากรและชุมชน เชียงราย (พีดีเอ) และหอฝิ่นที่เชียงแสน เพื่อให้ชาวบ้านเกิดแนวร่วมในการมาพัฒนาพิพิธภัณฑ์ชนเผ่า ที่ตั้งอยู่ในหมู่บ้านของพวกเขา ให้มีส่วนร่วมและเข้าใจ ตลอดจนสามารถจัดการได้ โดยไม่ใช้เกิดความขัดแย้งในชุมชน หรือถึงจะเกิดก็ให้น้อยที่สุด
ชาวบ้านที่ไปทัศนศึกษาดูงานครั้งนี้ ล้วนเป็นบุคลที่มีบทบาทในการพัฒนาชุมชนจะแล ซึ่งได้แก่ ผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้นำศาสนา (โตโบ) และแกนนำที่มีบทบาทในสังคม ชาวบ้านจะแลได้เดินทางมาถึงมูลนิธิกระจกเงาเชียงราย ในเวลา 8.20น. ด้วยใบหน้าที่ยิ้มแย้มแจ่มใส่ มารับคณะจากมูลนิธิกระจกเงาที่จะร่วมเดินทางไปด้วย ระหว่างที่รอกัน ก็เข้าห้องน้ำทำธุระส่วนตัวให้เรียบร้อยนะครับ เผื่อรถจะไม่แวะกลางทางให้ ... คิกๆๆ
และแล้วชาวบ้านจะแล พร้อมคณะก็ได้ออกเดินทางจากมูลนิธิกระจกเงา มาถึงหมู่บ้านหล่อชา หมู่ 13 ต.แม่ยาว อ.เมือง จ.เชียงราย ในเวลาประมาณ 10.50น. พร้อมทำธุระส่วนตัวซะ จะได้มีกะจิตกะใจ ในการเข้าชม หมู่บ้านหล่อชา ก็มีหนุ่มอาข่าที่หน้าตาข้องข้างดีหน่อย ฮิๆๆ เล่นๆ มารับด้วยการแต่งชุดอาข่า เต็มยศ ทำการจับจ่ายซื้อบัครเข้าชม และพูดคุยกับชาวบ้านพอเรียกน้ำย่อย ก่อนที่จะเดินทางขึ้นหมู่บ้าน เพื่อชมสิ่งต่างๆในหมู่บ้านหล่อชา
พอพวกเราเดินมาได้พักหนึ่ง สิ่งแรกที่เราจะพบเห็นคือ การตีเหล็ก(หล่าจิชุ้ม) หรือที่ตีเหล็ของอาข่า โดยมีพ่อเฒ่าคนหนึ่ง อารมณ์ดีมาก พูดคุยลาหู่เป็นไฟเลย ก็เป็นคนสาธิการตีเหล็กให้พวกเราได้ดูได้ชม พร้อมทั้งพูดคุยถึงที่มาที่ไปของตนเอง ว่ามาอยู่ที่นี่กี่ปีล่ะ มาจากไหน ท้ายสุดก็เกิดเสียงหัวเราะขึ้น เนื่องจากพูดถูกคอกันด้วยภาษาลาหู่
เสร็จจากที่ตีเหล็ก เราก็มาต่อกันที่ การเต้นรำของอาข่า โดยมีกลุ่มแม่บ้าน และไกด์ของเราสาธิการเต้น ของอาข่า ที่มีมาตั้งแต่สมัยอดีตกาล โดยอาข่าเรียกการเต้นนี้ว่า บ่อฉ่องตูเออ
เต้นเหนื่อยหน่อย เรามาเปลี่ยนชมการทอผ้าแบบดั้งเดิมของอาข่ากันดีกว่า ก็มีแม่บ้าน มาสาธิวิธีการทอให้ พวกเราได้ดูได้ชม ซึ่งอุปกรณ์การทอก็เป็นอุปกรณ์ง่ายๆ ชิ้นไม่ใหญ่นักสามารถพกพาไปไหนมาไหนได้สะดวก ไม่รู้วันนี้อยู่ที่นี่ พรุ่งนี้อาจต้องย้ายไปอยู่ที่อื่น ด้วยเหตุนี้จึงต้องทำอุปกรณ์ขนาดเล็ก เพื่อการนี้แหละครับท่าน ไม่ต้องสงสัยเลย
แหนะๆๆ!! มาหมู่บ้านอาข่าทั้งที ถ้าไม่รู้ว่าข้างในของบ้านอาข่ามีอะไรบ้าง หรือลักษณะข้างในข้างนอกเป็นอย่างไรคงเสียดายน่าดูนะครับท่าน อยากรู้ต้องเขาไปดูที่นี่ครับ บ้านอาข่าจำลอง นี่พวกเรามาดูจิ บ้านอาข่ามีฝากั้นตรงกลางด้วย เพราะอะไรเรามาถามไกด์เราดูครับ ไกด์ก็อธิบายว่า บ้านอาข่าจะมี 2 ประตู 2 ห้องนอน ได้แก่ห้องผู้ชาย(ห้องของพ่อ) และห้องผู้หญิง ซึ่งก็จะแยกกันนอน สำหรับแขกที่ไปเยือนบ้านอาข่า หากจะไปหาพ่อต้องเข้าทางประตูหน้า ซึ่งจะได้รับการต้อนรับจากผู้เป็นพ่ออย่างดีด้วย น้ำชา หรือ เหล้า แต่หากไปจีบสาวต้องไปทางประตูหลังเท่านั้น ห้ามเข้าประตูหน้าแล้วผ่านไปห้องของหญิงสาว ซึ่งอาข่าถือว่าเป็นการไม่ให้เกียรติ ผู้เป็นพ่อ จึงต้องเข้าประตูหลังเท่านั้น แต่ปัจจุบันหลายหมู่บ้านเรื่องเหล่านได้เปลี่ยนไปแล้ว หากเข้าทางประตูหลัง เขาคิดว่าท่านมีเจตนาที่ไม่ดี จึงควรถามก่อนทำอะไรในหมู่บ้านอาข่านะครับ...
หลังจากชมบ้านอาข่าเสร็จแล้วเรามาดูที่ บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์กันครับ บ่อน้ำนี้อาข่าเรียกว่า อีซ้อล้อเขาะ เป็นบ่อดินที่อยู่ไม่ห่างไกลจากหมู่บ้านอาข่า เวลามีการทำพิธีกรรมต่างๆ ไม่ว่าพิธีกรรมใดก็ตาม จะต้องมาตักน้ำจากบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์นี้เพื่อไปใช้ในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนา
เดินชมหมู่บ้านหล่อชา แล้ว ท้องร้องแล้วพวกเรา..!!! มาหาไรกินกันเถิด ไปไม่ไกลแล้วเจอร้านอาหารแห่งหนึ่งนี้แหละ อยู่ริมถนน ต่างคนต่างทยอยสั่งอาหารที่ตนอยากกิน พออาหารที่ตนสั่งได้ก็ลุย พร้อมเสียงของพ่อเฒ่าหลายคนว่า แหม่ยจ้า = อร่อยมาก จานเดียวไม่พอ เอาแหม ต่างคนต่างสั่งอีก คนละจานโห!! อร่อยมากๆครับ อิ่มเลย !!! จ๊าวุย้า
หลังจากกินข้าวเที่ยงเแล้ว พวกเราก็ได้ออกเดินทาง เพราะมีจุดหมายที่เราต้องไปต่อ คือ หอฝิ่นที่เชียงแสน

ถึงหอฝิ่นเชียงแสนต่างคนต่างลุ้นว่าข้างในมีอะไรบ้าง นี่เป็นครั้งงแรกของชาวบ้านที่ได้มาดูหอฝิ่นที่ เชียงแสน ดูชาวบ้านตื่นเต้นยิ่งเมื่อได้เข้าไปชมข้างใน ยิ่งตื่นเต้นไปใหญ่ ดูอลังการมากๆ หลังจากที่เราใช้เวลาที่นี่นานถึง 2 ชั่วโมง ดูอะไรเสร็จ พวกเราก็ถึงเวลาเดินทางกลับมามูลนิธิกระจกเงา เพื่อจะมาสรุปงานกิจกรรมทัศนศึกษาครั้งนี้ พร้อมร่วมกิจกรรมเลี้ยงส่งอาสาสมัครต่างประเทศ หลังจากประชุมสรุปกิจกรรมเรียบร้อย ร่วมรับประทานอาหารด้วยกัน หลังจากนั้นต่างคนต่างแยกย้ายกลับบ้าน หลับฝันดีนะคร๊าบบบบบบบบ

.........อ่อโบอื่อจย้า.......