สัญชาติไทยอะไร? แล้วมันสำคัญมากหรือ? นี่คือความคิดเห็นของเด็กที่อายุยังไม่ถึง 15 ปี เด็กยังไม่คิดหรอกว่ามันสำคัญมากน้อยขนาดไหน... เห็นพ่อแม่วุ่นวายกับพี่สาวที่อายุจะขึ้น 15 ปีกับการทำบัตรฟ้า เพียงแค่บัตรฟ้า ไม่ใช่บัตรที่แสดงถึงสัญชาติไทย แต่..อย่างน้อยบัตรฟ้าก็ยังใช้เดินทางในเขตอำเภอได้ ยังไงก็ถือว่ากฎหมายยังพอเปิดทางให้ แต่...ไหนล่ะ? คนมันชอบอยู่กับที่อยู่กับเมือง.. เมืองหนึ่งชะที่ไหนล่ะ? ใคร ๆ ก็ต้องการเดินทางแสวงหาอนาคต.. กับปัจจุบันสังคมที่เป็นอยู่ ใครสร้าง ใครทำ ให้สังคมเจริญล่ะ? ถ้าพวกเขาไม่โดนกดขี่ข่มแหง ใครล่ะอยากจะอยากจะมาดิ้นรนในเมือง ปัญหาในเมื่องกับจิตใจคนในเมืองมันก็มากพออยู่แล้วกับคนชนเผ่าที่ต้องปรับตัว... แล้วยังมาปัญหาเรื่องสิทธิอีก คนชนเผ่าแทบไม่มีสิทธิ์ โดยเฉพาะเรื่องของสัญชาติ คนในเมืองถือว่าต่างด้าวเช่นนั้นหรือ แต่คนในเมืองไม่รู้หรอกว่า คนพวกนี้เขาอยู่มาแต่ไหนแต่ไรแล้วเขาอยู่กันมา เกิดที่ไทยอยู่มาเป็นสิบ ๆ ปีเขากลับไม่ได้สัญชาติ.. เขาไม่มีความรู้ไม่มีเงินเช่นนั้นหรือ..... ขอพูดถึงบางคนที่เป็นคนต่างด้าวเกิดที่อื่นแล้วมาอยู่ที่ไทย เขาได้สัญชาติอย่างง่ายดาย เพียงแค่เขามีเงิน.. เงินสามารถซื้อได้ทุกสิ่งจริงๆเหรอ?... นี่คือความรู้สึกที่เริ่มคิดเมื่อรู้สึกว่าตัวเองโตแล้ว และที่สำคัญอายุจะขึ้น 15 ปี แล้วช่วงนั้นวุ่นวายมากเดินทางไปที่ไหนก็ไม่ได้ จะสมัครเรียนที่ที่ไหนก็ติดเรื่องสัญชาติ โชคยังดีที่มีบางโรงเรียนปิดโอกาสบ้าง แต่อยากรู้ว่าถ้าเด็กคนนั้นไม่โชคไม่ดีล่ะ ต้องหยุดการเรียนเช่นนั้นหรือ ทั้ง ๆ ทีใคร ๆ ก็ต้องการอนาคตเหมือนมนุษย์คนอื่น ๆ ที่พึงจะมี.... เวลาจะเดินไปที่ไหนต้องโกหกตำรวจตลอดเลยว่าอายุยังไม่ถึง 15 ปี [ตำรวจก็มองหน้าทะแม่ง ๆ] แต่คงจะไม่มีข้อหาจะจับมั๊ง.. รู้ว่าการโกหกมันก็มีความรู้สึกว่าผิดเหมือนกัน... แต่ทำไงได้ล่ะถ้าไม่โกหกก็โดนจับนะซิ.... จะโทษใครดีล่ะที่ไม่ยอมทำให้เสียที.. เคยโทษพ่อ-แม่ ทำไมไม่ทำ น้อยใจที่เห็นเพื่อน ๆ ที่เกิดมาด้วยกันมาพร้อมกับคำว่าคนไทย ที่ว่าการอำเภอยินดีต้อนรับกับการขึ้นชื่อสมาชิกใหม่ แต้ย้อนกลับมาดูเราซิเกิดที่ไทยเหมือนกันแต่ไม่มีใครรู้เลย ไม่มีใครช่วยไปแจ้งที่ว่าอำเภอ มักได้คำตอบกลับมาว่า ครอบครัวที่ไม่มีสัญชาติมันทำยุ่งยาก เราก็เลยกลายเป็นเด็กที่อยู่ในเมืองไทย แต่ไม่มีชื่อในทะเบียนประชากร ตอนนี้เริ่มเข้าใจพ่อ - แม่ แล้วเมื่อตัวเองได้สัมผัสเองว่ามันไม่ยุ่งยากเลยถ้ามีเงิน....... กว่าจะได้ก็เป็นหนี้สิน ชอบคำพูดพี่สาวที่ว่า มันก็แค่เนี้ย แค่กระดาษแผ่นเดียว กับการวุ่นวายเกือบทั้งชีวิตของพ่อ - แม่......... พอได้แล้ว แต่ก็ต้องมาหนักใจน้องชายอีกสองคนที่ไม่มีอะไรเลย ได้ถามที่ว่าการอำเภอว่าพอมีทางแก้ไขไหม ก็ได้คำตอบว่า แล้วทำไมไม่ทำล่ะเมื่อตอนเกิดล่ะ แล้วเรื่องพ่ออีกที่มาทำทีหลัง แต่ก็ได้แล้วล่ะเสียเงินสองพันกว่าต่อคน กำลังสงสัยอยู่ว่า ใครกินเงินพวกนี้ ใช่จะน้อยนะ เกือบหมู่บ้านก็เป็นแสน?
มักมีองค์กร แล้วองค์กรเล่าเข้ามาถามไถ่เรื่องสัญชาติ ถามแล้วก็กลับไปพร้อมกับฝากความหวังไว้............

เราก็รอว่าสักวันเขาคงกลับมาช่วย ช่วยแก้ปัญหาเรื่องสัญชาติให้ แต่ไร้วี่แวว..... ตอนนี้ถึงเข้าใจว่าที่พวกเขาไม่สามารถทำอะไรได้เพราะเขายังไม่มีข้อมูลกับการเรียกร้อง..... ปัญหาสัญชาติยังคงเป็นปัญหาที่แก้ยาก ไม่เข้าใจเหมือนกันว่าเป็นเพราะอะไร เพราะใคร?

โดย.. เด็กดอยที่รักพ่อ