ซือแป๊ะกว๊ะ พิธีขอบคุณเทพเจ้าของชาวลีซู
(บทเกริ่นนำ)

ความสำคัญของประเด็นปัญหาในการศึกษา
     จากการที่ชนเผ่าพื้นเมืองถูกตราว่าเป็นผู้ทำการเพาะปลูกแบบโค่นไม้ และเผาป่าหรือทำไร่เลื่อน (shifting cultivation) จึงเป็นผลทำให้เกิดการตัดไม้ทำลายป่าและต้นน้ำลำธาร ซึ่งเป็นอคติทางชาติพันธุ์จึงทำให้รัฐมองวิธีการทำกิน และการใช้ประโยชน์จากป่าของชนเผ่าพื้นเมืองกลายเป็นการทำลายป่า “บดบังความรู้ด้านการจัดการทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน และเป็นธรรมดาของวิถีชีวิตที่อยู่ใกล้ชิด พึ่งพิงป่ามายาวนาน ความพยายามของรัฐที่ต้องการยับยั้งการเกษตรบนพื้นที่สูงแบบดั้งเดิมและหยุดยั้งวิถีชีวิตของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวเขา โดยสร้างนิยามวิถีแห่งการทำไร่ (หมุนเวียน) ว่าเป็นคนทำไร่เลื่อนลอย ทำลายป่าและเป็นชนเผ่าพื้นเมืองที่ไม่ตั้งถิ่นฐานเป็นหลักแหล่งยากแก่การควบคุมดูแล เป็นสาเหตุสำคัญของการทำลายทรัพยากรธรรมชาติ จำเป็นที่รัฐต้องใช้มาตรการเด็ดขาดในการควบคุมการเคลื่อนย้ายหลักแหล่ง และต้องเปลี่ยนการเพาะปลูกที่มีระบบมากขึ้น
     ดังนั้นรัฐจึงมีนโยบายในการพัฒนาระบบการผลิตพืชเชิงเดี่ยวเพื่อการพาณิชย์ ระบบดังกล่าวได้ส่งผลต่อระบบการผลิตของชนเผ่าเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะชนเผ่าลีซู จากเดิมมีการทำไร่หมุนเวียน ที่มีความหลากหลายของพันธุ์พืชพื้นบ้านนานาชนิด แต่ในปัจจุบันหลังจากที่ระบบการผลิตแบบไร่หมุนเวียนได้หายไปจากสังคมลีซู ส่งผลให้เมล็ดพันธุ์พืชพื้นบ้านลีซูหลายชนิดได้สูญหายไปด้วย
     ในปัจจุบันสังคมชาวลีซูกำลังประสบปัญหาของการขาดแคลนพันธุ์พืชพื้นบ้าน ไม่เพียง แต่เพื่อการรับประทานเท่านั้น แต่เพื่อใช้ในการประกอบพิธีกรรมต่างๆ ก็ขาดแคลนไปด้วย บางครอบครัวจำเป็นต้องหาซื้อจากตลาดเพื่อนำมาประกอบพิธีกรรม ทำให้คุณค่าหรือจุดมุ่งหมายของการประกอบพิธีกรรมได้บิดเบือนไปจากเดิม เนื่องจากคนลีซูรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ไม่เข้าใจความหมาย และความสำคัญของพิธีกรรมอย่างแท้จริง และไม่สนใจที่จะเข้าร่วมในการประกอบพิธีกรรมชือแป๊ะกว๊ะ เหมือนเช่นในอดีต การสืบทอดพิธีกรรมฯ ดูเหมือนเป็นการทำเพื่อให้เสร็จพิธีไปเท่านั้น โดยไม่ตระหนักหรือมองเห็นคุณค่าหรือความหมายที่แท้ของบรรพชนลีซู ว่าแท้จริงแล้วองค์ความรู้ ภูมิปัญญาในการคัดเลือก เก็บรักษาเมล็ดพันธุ์พืชต่างๆ ของคนรุ่นบรรพบุรุษที่มีการถ่ายทอดโดยผ่านพิธีกรรมฯ เพื่อให้คนลีซูสามารถมีความมั่นคงทางด้านอาหารและมีความหลากหลายทางพันธุ์พืชพื้นบ้าน
     ชาวลีซูมีการประกอบพิธีกรรมสำคัญๆ มากมาย แต่ในงานวิจัยชิ้นนี้จะกล่าวถึงพิธีกรรม ชือแป๊ะกว๊ะ คือพิธีกรรมของชาวลีซูที่คนลีซูแสดงความเคารพ แสดงการมีน้ำใจ แบ่งปัน ถวาย (เซ่น) ผลผลิตทางการเกษตรให้กับอำนาจศักดิ์สิทธิ์ เป็นพิธีกรรมที่สังคมลีซูบางตระกูลยังคงถือปฏิบัติกันมาอย่างต่อเนื่องและยาวนาน และศึกษาว่าเมื่อพิธีกรรมชือแป๊ะกั๊วะได้สูญหายไปจากวิถีชีวิตของสังคมลีซู จะเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือส่งผลกระทบอย่างไรกับคนลีซูรุ่นหลัง (ตระกูลที่ทำพิธีกรรมฯ)

งานวิจัยโดย กมลพรรณ แซ่ีลี้

คลิกดาวโหลดฉบับเต็มของงานวิจัย PDF